Menu

Wirusowego zapalenia wątroby nie można lekceważyć. Wirus WZW B jest 100-krotnie bardziej zakaźny niż wirus HIV! 28 lipca, czyli Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby to dobry moment, aby więcej dowiedzieć się o profilaktyce groźnych zakażeń. Zwłaszcza, że grupą zawodową, u której notuje się najwięcej przypadków zakażeń HBV i HCV o etiologii zawodowej nadal są pielęgniarki, zwłaszcza poniżej 40. roku życia.

Fot. http://psse-leszno.pl

Szacuje się, iż na całym świecie Wirusowe Zapalenie Wątroby zarówno typu B, jak i C dotyczy aż pół miliona osób. Wiele z nich nie zdaje sobie sprawy, iż ma w sobie wirusa, co stwarza poważne zagrożenie. To dlatego został ustanowiony Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby. 28 lipca to nie przypadkowa data. Tego dnia urodził się profesor Baruch Samuel Blumberg, laureat Nagrody Nobla. Jego największym sukcesem jest odkrycie wirusowego Zapalenia Wątroby typu B oraz opracowanie specjalistycznej szczepionki. Głównym celem tej inicjatywy jest poszerzanie wiedzy społeczeństwa na temat WZW oraz nakłanianie do uczestnictwa w badaniach profilaktycznych.
Aby zapobieganie wirusowym zapaleniom wątroby było skuteczne, musi przebiegać wielotorowo.

Profilaktyka WZW typu A

W ramach profilaktyki nieswoistej zaleca się używanie do picia wody odpowiadającej normom sanitarnym. Zwraca się uwagę na właściwe przetwarzanie i prawidłowe przechowywanie żywności i kładzie nacisk na prawidłowe, zgodne z procedurami usuwanie nieczystości oraz dbałość o higienę osobistą i otoczenia. Z chwilą pojawienia się przypadków chorobowych WZW typu A zachodzi konieczność bezwzględnej izolacji i hospitalizacji chorych zakaźnie. Do metod profilaktyki swoistej należy szczepienie przeciw WZW typu A. Szczególnie zaleca się szczepienia tego typu osobom wyjeżdżającym do krajów położonych w rejonach endemicznych oraz osobom pracującym przy produkcji i dystrybucji żywności.

Zakażeniu wirusem HAV można zapobiegać na drodze immunizacji biernej i aktywnej. Osoby narażone na kontakt z materiałem zakaźnym powinny otrzymać immunoglobulinę (0,02 ml/kg) w ciągu 14 dni od ekspozycji. Natomiast osoby zamierzające wyjechać w rejony endemiczne powinny przyjąć immunoglobuliny, które działają ochronnie przez okres 3 miesięcy. Dodatkowo u tych osób stosuje się inaktywowaną formaliną szczepionkę anty-WZW A, która w około 90% powoduje długotrwałą odporność (szczepionkę podaje się w dwóch dawkach).

 

Profilaktyka WZW typu B

W zapobieganiu szerzeniu się WZW typu B wykorzystane zostały również obydwie metody profilaktyki: swoista i nieswoista. Fundamentalne znaczenie w zapobieganiu i zwalczaniu WZW typu B ma sukcesywna poprawa procesów sterylizacji sprzętu medycznego, wprowadzenie sprzętu jednorazowego użytku, podnoszenie świadomości społecznej i wiedzy odnośnie dróg transmisji wirusa oraz sposobów ochrony przed nim. Do profilaktyki nieswoistej w WZW typu B zaliczamy:

  • Przestrzeganie prawidłowości wykonywania procedur medycznych.

– Stosowanie zgodnie z procedurami rękawiczek jednorazowych (zakładanych i zdejmowanych przy pacjencie). Używanie ich nie zwalnia z konieczności dokładnego mycia i dezynfekcji dłoni.

– Zabezpieczenie przed dostaniem się materiału potencjalnie zakaźnego na błony śluzowe. Osłony na twarz, okulary zwiększają bezpieczeństwo w pracy z chorym zakaźnie.

– Zapobieganie zakłuciom – niebezpieczeństwo zakłucia zwiększa próba ponownego umieszczenia igły lub ampułko-strzykawki w osłonce, dlatego wymagany jest w zestawie do iniekcji pojemnik przeznaczony na natychmiastowe (zaraz po użyciu) składowanie igieł i ampułko-strzykawek.

  • Utrzymywanie reżimu sanitarnego.
  • Właściwa dezynfekcja i sterylizacja.

– Zabrudzona materiałem biologicznym (zakaźnym) powierzchnia musi być potraktowana zgodnie z procedurami środkami dezynfekcyjnymi obejmującymi działaniem wirusy hepatotropowe.

  • Używanie sprzętu jednorazowego użytku.
  • Właściwe składowanie odpadów medycznych.

– Profilaktyką przedekspozycyjną jest właściwe składowanie i zabezpieczanie materiałów i narzędzi uznawanych za zakaźne. Użyte narzędzia, strzykawki, igły umieszczać należy w specjalnie oznaczonych i zamykanych, plastikowych pojemnikach. Pojemniki te należy sukcesywnie wymieniać, nie dopuszczając do ich przepełnienia (zwiększa to ryzyko zakłucia znajdującym się w nich sprzętem medycznym). Pojemnik należy dokładnie zamknąć i opisać (oddział, data zamknięcia, kod).

– Odpady medyczne „nieostre” umieszczamy w czerwonych workach, których barwa informuje, że zawierają materiał biologicznie czynny.

  • Podnoszenie poziomu wiedzy w tym zakresie, zarówno wśród pacjentów jak i personelu.
  • Dostępność szybkich metod diagnostycznych.
  • Ograniczenie liczby przypadków powikłanych lub nierozpoznanych.
  • Ścisły nadzór epidemiologiczny nad dawcami krwi i narządów.

Do działań profilaktyki przedekspozycyjnej zaliczyć należy również właściwą organizację miejsca pracy i skupienie w trakcie działań diagnostycznych, zabiegowych i operacyjnych.

W ramach profilaktyki swoistej WZW typu B podaje się szczepionkę przeciw wirusowi HBV. Na świecie wprowadzono ją w 1982 r. W naszym kraju dostępna była dla osób z grup ryzyka pod koniec lat 80. ubiegłego stulecia. Zalecano tego typu szczepienie osobom przewlekle chorym, pracownikom ochrony zdrowia, uczniom szkół medycznych, studentom, chorym przygotowywanym do zabiegu operacyjnego. Aktualnie szczepienie to weszło do kalendarza szczepień i zmieniło status z zalecanego na obowiązkowe.

Zdarzają się sytuacje, w których przez nieuwagę, pośpiech, nieprzewidziane zachowanie chorego lub nieprzestrzeganie procedur dochodzi do zakłucia, zranienia lub kontaktu z materiałem zakaźnym. Gdy dojdzie do ekspozycji, należy wdrożyć opracowane na taką okoliczność procedury:

  • W przypadku zakłucia lub skaleczenia należy dokładnie umyć miejsce zranienia ciepłą wodą z mydłem lub płynem do mycia rąk z zawartością alkoholu (60–90%). Następnie miejsce to zdezynfekować i zabezpieczyć wodoodpornym opatrunkiem. Nie zaleca się wyciskania krwi po zakłuciu.
  • Jeśli zabrudzone zostaną oczy, należy dokładnie i delikatnie przepłukać je wodą lub 0,9% roztworem NaCl (przy otwartych powiekach).
  • Jeśli krew potencjalnie zakażona znajdzie się w ustach, należy ją wypluć i kilkanaście razy przepłukać usta wodą.
  • Wystąpienie ekspozycji na materiał mogący być nośnikiem cząstek wirusów hepatotropowych należy zgłosić bezpośredniemu przełożonemu, odnotować w stosownej dokumentacji, zawiadomić komórkę zajmującą się zakażeniami wewnątrzszpitalnymi i pracownika BHP. W rejestrze potencjalnych ekspozycji odnotowuje się godzinę i datę oraz okoliczności zajścia. Wpisuje się dane chorego, który był powodem ekspozycji i dane pracownika na tę ekspozycję narażonego.
  • Konieczne jest jak najszybsze udanie się do lekarza chorób zakaźnych oraz zabezpieczenie próbki krwi od osoby eksponowanej i chorego będącego źródłem ekspozycji (krew od chorego możemy pobrać za jego zgodą). W próbkach krwi oznaczamy obecność wirusów HBV, HCV oraz HIV.
  • Jeśli osoba, która uległa ekspozycji wcześniej nie odbyła szczepień podstawowych przeciw HBV, należy rozpocząć je jak najszybciej. W ciągu 24 godzin należy podać immunoglobuliny przeciwko HBV (HBIG). Można podać je równocześnie ze szczepionką przeciw HBV domięśniowo w dawce 0,06 ml/kg masy ciała.

Profilaktyka WZW typu C

Zapobieganie WZW typu C opiera się wyłącznie na profilaktyce nieswoistej. Jest ona dokładnie taka sama, jak w przypadku WZW typu B. Pacjentów należy szczególnie uczulać na możliwość zakażenia się przy tatuowaniu, przekłuwaniu ciała kolczykami, zabiegach kosmetycznych z naruszeniem ciągłości skóry. Możliwość infekcji wzrasta przy stosowaniu dożylnych narkotyków oraz kontakcie bezpośrednim z zakażona krwią. Obronę przed rozpowszechnianiem się wirusa HCV stanowią rutynowe badania przesiewowe wśród krwiodawców oraz rozszerzone działania, zapobiegające zakażeniom na drodze parenteralnej. Do chwili obecnej nie wyprodukowano skutecznej szczepionki przeciwko wirusowi HCV.

Oto zakres działań mających charakter profilaktyki przeciw WZW znajdujących zastosowanie w funkcjonowaniu placówek medycznych:

  • W przypadku zabrudzenia powierzchni materiałem biologicznym uznanym za zakaźny zalecane jest oczyszczenie i przetarcie powierzchni 0,5–1,0% roztworem podchlorynu sodu lub innym środkiem z zawartością chloru.
  • Zalecana jest systematyczna kontrola zakażeń szpitalnych.
  • Podnoszenie świadomości i wiedzy personelu medycznego w zakresie zapobiegania i rozprzestrzeniania się wirusów wywołujących WZW.
  • Należy prowadzić rejestrację zakażeń wirusem HCV.

W przypadku ekspozycji z materiałem potencjalnie zakaźnym wirusem HCV nie stosuje się terapii antywirusowej i nie podaje immunoglobulin. Zalecane jest oznaczenie aktywności aminotransferaz (Alat, Aspat) oraz przeciwciał anty-HCV u osoby, która uległa ekspozycji. Wymienione parametry monitoruje się przez okres 6 miesięcy. Uzyskanie pozytywnego wyniku na obecność przeciwciał anty-HCV wymaga wykonania badania weryfikującego metodą RT-PCR. Gdy badania epidemiologiczne wskazują na możliwość zakażenia HIV lub HCV, należy osobę eksponowaną uznać za potencjalnie zakaźną przez okres minimum 3 miesięcy i tak traktować. W tym czasie osoba ta nie powinna oddawać krwi, tkanek, nasienia oraz karmić dziecka piersią.

Źródło: Magazyn Pielęgniarki i Położnej