Menu

Od 1 do 7 sierpnia w ponad 170 krajach trwa Światowy Tydzień Karmienia Piersią. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) powtarza swój apel do instytucji związanych ze zdrowiem i pracowników służby zdrowia o wprowadzenie 10 kroków, które pomogą matkom karmić piersią, poprawią zdrowie dzieci i ich szanse na przetrwanie.

Poradnictwo laktacyjne – tak jak przyjęcie porodu naturalnego – jest jednym z podstawowych zadań zawodowych położnej – podkreśla Ewa Janiuk, wiceprezes Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych. Dodaje – Prawidłowe postępowanie w promocji karmienia naturalnego w pierwszej kolejności polega na utrzymaniu karmienia naturalnego do 6. miesiąca życia, a w następnej na karmieniu dziecka mlekiem matki do 2. roku życia.

Mleko matki jest pokarmem unikalnym.

Dotychczas poznano ponad 200 jego części składowych. Jest gatunkowo swoiste – stosownie do specyficznych potrzeb danego gatunku. Mleko matki jest również pokarmem zmiennym – idealnie dopasowanym do potrzeb jej własnego dziecka, różnym składzie w zależności od potrzeb wcześniaka, noworodka, kilkutygodniowego czy kilkumiesięcznego niemowlęcia (WHO już w 2006 roku!). Karmienie piersią jest najprostszą formą profilaktyki wielu schorzeń zarówno wieku dziecięcego, jak i chorób cywilizacyjnych.

Pokarm matki stanowi pożywienie o wysokiej wartość odżywczej, idealnie dostosowane do możliwości i potrzeb organizmu dziecka w zależności od wieku i stanu zdrowia. Zapewnia ochronę immunologiczną, dostarczając dziecku niezbędnych czynników odpornościowych, uzupełniając działanie niedojrzałego układu odpornościowego w pierwszym roku życia. Zaspakaja wszelkie potrzeby emocjonalne dziecka. Wyłączne karmienie piersią przez pierwszych sześć miesięcy życia zapewnia optymalny wzrost, rozwój i stan zdrowia, optymalny rozwój psychomotoryczny, intelektualny i społeczny. Zmniejsza zachorowalności na bakteryjne zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, biegunki, infekcyjne zapalenia dróg oddechowych, martwicze zapalenia jelit, zapalenia ucha środkowego, zakażenia układu moczowego, późną posocznicę u wcześniaków. Zmniejsza ryzyko bakteriemii, a zespołu nagłego zgonu niemowląt nawet trzykrotnie! Zmniejsza ryzyko nadwagi w wieku późniejszym, otyłości, cukrzycy typu I i typu II, astmy, chłoniaka nieziarniczego, ziarnicy złośliwej. U dorosłych, karmionych w dzieciństwie piersią obserwuje się niższe ryzyko hipercholesterolemii i nadciśnienia tętniczego.

Efekty zdrowotne są silniejsze w grupach dzieci karmionych wyłącznie piersią. W wielu schorzeniach obserwuje się lepszy efekt zdrowotny – tym lepszy, im więcej pokarmu dziecko otrzymuje. Warto dodać, że w dniu wypisu ze szpitala prawie 98% noworodków jest karmionych piersią lub odciągniętym mlekiem matki. Jak wynika z danych zbieranych przez Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia (CSIOZ) z 2016 r. (bez danych z województwa wielkopolskiego), w okresie 1–4 tygodnia życia wyłącznie piersią karmionych jest 70% dzieci, natomiast w okresie 2–6 miesiąca – 49% dzieci. Ćwiczenie mięśni twarzy i jamy ustnej wpływa korzystnie na rozwój mowy i artykulację. Stymuluję psychomotoryczny i społeczny rozwój dziecka poprzez częsty, bezpośredni kontakt matki z dzieckiem oraz ich wzajemne oddziaływanie.

Karmienie piersią jest integralnym elementem cyklu reprodukcyjnego i wiąże się z olbrzymim znaczeniem dla zdrowia kobiet. Ułatwia przebieg połogu, ponieważ szybsza inwolucja macicy skraca czas krwawienia, zimniejsza ryzyko krwotoku poporodowego dzięki oksytocynie wydzielanej podczas karmienia, która powoduje obkurczanie mięśnia macicy. Zmniejsza ryzyko anemii z niedoboru żelaza. Laktacyjna niepłodność, poprzez neurohormonalne zablokowania funkcji jajników pozwala na późniejszy po porodzie powrót płodności i większe przerwy pomiędzy kolejnymi ciążami. Jest to uznana przez WHO metoda planowania rodziny. Karmienie piersią u kobiety zmniejsza ryzyko nowotworu piersi, nowotworu jajnika, złamań biodra i osteoporozy w starszym wieku. Im dłuższy czas karmienia, tym lepszy efekt zdrowotny.

Karmienie piersią stwarza unikalną, silną więź miedzy matką a dzieckiem.

Daje dziecku poczucie bezpieczeństwa, a matce satysfakcję z macierzyństwa. Matki, które karmią piersią w pierwszych dobach po porodzie rzadziej odrzucają dzieci. Jest więc najprostszą formą przeciwdziałania przemocy wobec dzieci. Rodzące się w trakcie karmienia piersią pozytywne więzi mają wpływ na kształtowanie się dobrych relacji w całej rodzinie.

Karmienie naturalne jest przyjazne dla środowiska, niweluje konieczność składowania odpadów długo degradujących się (plastik, puszki ,szkło). Mniejsze koszty ponosi w tym wypadku nie tylko rodzina, ale całe społeczeństwo.

Kluczowa jest wczesna pomoc położnej i innych specjalistów, a także wczesna diagnostyka problemów laktacyjnych, prowadzona w szerokim zespole ekspertów i ułatwienie dostępu do produktów wspierających laktację.

W efektach kształcenia położnych promocja karmienia piersią i poradnictwo laktacyjne jest już na poziomie kształcenia dyplomowego. W standardzie kształcenia na kierunku Położnictwo I stopnia w szczegółowych efektach kształcenia jest zapis wskazujący, że promuje karmienie naturalne i prowadzi poradnictwo laktacyjne. Obejmuje także proces laktacji oraz działania edukacyjne położnej dotyczące promocji karmienia piersią oraz zasady racjonalnego żywienia dziecka, ostre i przewlekłe zaburzenia w odżywianiu oraz stany niedoborowe. W związku z tym to one poradnictwo laktacyjne prowadzą w lecznictwie szpitalnym, poradniach i podstawowej opiece zdrowotnej.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dn. 20 lipca 2011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych nie będących przedsiębiorstwami (Dz. U. 2011 nr 151, poz. 896) stanowi, że specjalistą powiązanym z laktacją jest „edukator do spraw laktacji”.

Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej stanowi w art. 78 ust. 1, że kształcenie podyplomowe, z wyjątkiem kursów dokształcających, jest prowadzone na podstawie programów kształcenia sporządzanych dla danego rodzaju i danej dziedziny lub zakresu przez zespoły programowe powołane przez dyrektora centrum w celu ich opracowania. Programy kształcenia, z wyjątkiem programów kursów dokształcających, są opracowywane w porozumieniu z Naczelną Radą Pielęgniarek i Położnych. Programy te zatwierdza minister właściwy do spraw zdrowia. Programem obejmującym zagadnienia dotyczącym karmienia piersią i laktacji jest kurs specjalistyczny „Edukacja i wsparcie kobiety w laktacji”, który zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1251, z późn. zm.) ma na celu uzyskanie przez położną wiedzy i umiejętności do wykonywania określonych czynności zawodowych przy udzielaniu świadczeń.

Wiedzę i umiejętności w zakresie karmienia naturalnego położne zdobywają także na kursach kwalifikacyjnych, kursach specjalizacyjnych i studiach magisterskich. To właśnie przede wszystkim te położne udzielają porad laktacyjnych.

Położne podnoszą także swoje kwalifikacje np. na kursach organizowanych przez Centrum Nauk o Laktacji. Na podstawie danych ze strony www Centrum Nauk o Laktacji wynika, że spośród wszystkich osób, którym nadano tytuł „doradcy laktacyjnego” większość to położne, a zaledwie około 8% stanowią lekarze.

Poradnictwo laktacyjne nie jest aktualnie finansowane jako oddzielne świadczenie medyczne. Jest zawarte w wielu innych procedurach medycznych jako ich część składowa. Przykładem jest zobowiązanie położnych do składania dodatkowych sprawozdań dotyczących świadczeń realizowanych podczas wizyt patronażowych w opiece nad dzieckiem, wizyty patronażowe w opiece nad dzieckiem do ukończenia 2. miesiąca życia oraz kobietą w okresie połogu, z uwzględnieniem edukacji laktacyjnej – w liczbie od 4. do 6. w okresie dwóch miesięcy kalendarzowych. Obowiązuje od 17 sierpnia 2017 roku zgodnie z Zarządzeniem Nr 72/2017/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia zmieniającym zarządzenie w sprawie warunków zawarcia i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej. Stąd niejednokrotnie umniejszana jest wartość porady laktacyjnej realizowanej podczas wizyty patronażowej. W materiałach reklamowych skierowanych do matek często znajdują się zalecenia, aby w przypadku problemów laktacyjnych szukać doradcy laktacyjnego, a nie położnej. Często rozbudzana jest w ten sposób potrzeba komercyjnych porad laktacyjnych, dostępnych głównie w dużych miastach.

Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych opowiada się za utworzeniem skutecznego systemu poradnictwa laktacyjnego począwszy od czasu ciąży, w opiece okołoporodowej i opiece nad małym dzieckiem. W sytuacjach wykraczających poza granice fizjologii wskazane jest umożliwienie pogłębionej diagnostyki specjalistycznej z możliwością wczesnej interwencji (w tym fizjoterapeuty lub logopedy w przypadku zaburzeń napięcia mięśniowego, chirurga lub laryngologa dziecięcego w przypadku zbyt krótkiego wędzidełka itd.). System powinien uwzględniać możliwość wykorzystania sprzętu pomocnego w rozwiązywaniu problemów laktacyjnych, takiego jak np. laktator, specjalistyczny sprzęt do karmienia niemowlęcia, nakładki ochronne na piersi itd. Skuteczność wszelkich działań jest możliwa jedynie przy zapewnieniu co najmniej minimalnych norm zatrudnienia oraz kwalifikacji zawodowych personelu medycznego na poszczególnych stanowiskach pracy zapewniających bezpieczeństwo pacjentów, o co NRPiP stale zabiega.

Metody stosowane w profilaktyce i rozwiązywaniu problemów laktacyjnych można podzielić na:

  1. Działania profilaktyczne w ciąży:
    1. poradnictwo laktacyjne,
    2. edukacja i promocja karmienia piersią,
  2. Poradnictwo laktacyjne po porodzie:
    1. wczesna ocena możliwości ssania u noworodka i matki,
    2. pogłębiona diagnostyka w sytuacji uzasadnionej medycznie i szybka interwencja,
  3. Poradnictwo laktacyjne w okresie niemowlęcym i wczesnodziecięcym
    1. w nieprawidłowościach ze strony matki i dziecka
    2. w czasie rozszerzania diety niemowlęcia
    3. w czasie odstawiania dziecka od piersi

Wiele działań zostało już uprawomocnionych.

STANDARD ORGANIZACYJNY OPIEKI ZDROWOTNEJ W PODMIOTACH WYKONUJĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ LECZNICZĄ UDZIELAJĄCYCH ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH W ZAKRESIE OPIEKI OKOŁOPORODOWEJ

I. Postanowienia ogólne

  1. Standard organizacyjny w podmiotach wykonujących działalność leczniczą udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki okołoporodowej sprawowanej nad kobietą w okresie ciąży, porodu, połogu oraz nad noworodkiem, zwany dalej „standardem”, określa poszczególne elementy organizacji opieki mającej na celu zapewnienie dobrego stanu zdrowia matki i dziecka, przy ograniczeniu do niezbędnych interwencji medycznych, w szczególności: (…) 7) podania noworodkowi mleka modyfikowanego – z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa zdrowotnego, w ramach których opieka medyczna opiera się na praktykach o udowodnionej skuteczności.
  2. Podmioty wykonujące działalność leczniczą udzielające świadczeń zdrowotnych w zakresie opieki okołoporodowej ustalają wskaźniki tej opieki i monitorują je, nie rzadziej niż raz w roku, kierując się w szczególności ograniczaniem interwencji medycznych, o których mowa w ust. 1, oraz oceną satysfakcji kobiet objętych opieką.

Zauważyć należy, że podawanie mleka modyfikowanego zostało uznane za interwencję medyczną, która powinna być minimalizowana w każdym podmiocie leczniczym sprawującym opiekę nad matką i dzieckiem. Narzuca także obowiązek stałego monitorowania karmienia naturalnego, przez co staje się w pełni uznanym wskaźnikiem jakości opieki okołoporodowej.

Dokument wskazuje także na istotną rolę edukacji przedporodowej w zakresie promocji karmienia piersią. Położne, jako grupa zawodowa, zabiegały o zapis obligatoryjnego kierowania każdej ciężarnej do edukacji przedporodowej w podstawowej opiece zdrowotnej.

II. Zakres świadczeń profilaktycznych i działań w zakresie promocji zdrowia oraz badań diagnostycznych i konsultacji medycznych, wykonywanych u kobiet w okresie ciąży, wraz z okresami ich przeprowadzania

Osoba sprawująca opiekę: 1) jeżeli nie jest położną podstawowej opieki zdrowotnej, informuje kobietę o możliwości korzystania z opieki położnej podstawowej opieki zdrowotnej oraz kieruje w okresie pomiędzy ukończonym 21. a 26. tygodniem ciąży w celu objęcia edukacją przedporodową oraz opieką sprawowaną nad nią i dzieckiem w miejscu, w którym będą przebywali po porodzie;

Niestety, nadal zbyt wiele ciężarnych nie jest świadomych takiego prawa, a z drugiej strony spotkać można podmioty lecznicze kontraktujące świadczenia położnej POZ i nie realizujące zadań w zakresie edukacji przedporodowej.

W przypadku pełnego realizowania zadań położnej POZ w zakresie edukacji przedporodowej ciężarna zostaje wyposażona w tak obszerny zakres wiedzy i umiejętności, który procentuje minimalizowaniem występowania problemów laktacyjnych po porodzie i ułatwia ich rozwiązywanie w przypadku ich wystąpienia. Przygotowuję kobietę do porodu i opieki nad dzieckiem ze wskazaniem na czynniki wpływające na rozwój laktacji i prawidłowy przebieg karmienia.

IV. Edukacja przedporodowa

  1. Za prowadzenie edukacji przedporodowej, która obejmuje wymiar godzin dostosowany do potrzeb kobiety ciężarnej, z uwzględnieniem zajęć teoretycznych i praktycznych realizowanych w formie indywidualnej lub grupowej, odpowiada położna. Edukacja przedporodowa w formie indywidualnej jest również obowiązkiem lekarza położnika.
  2. Ramowy program edukacji przedporodowej obejmuje okres prenatalny (ciąża), porodu, poporodowy (połóg) oraz wsparcie społeczne ciężarnej, położnicy i rodziny w okresie okołoporodowym.
  3. Ramowy program edukacji przedporodowej dotyczący okresu prenatalnego (ciąży) obejmuje w szczególności:

1.Ramowy program edukacji przedporodowej dotyczący porodu obejmuje w szczególności: 1) przygotowanie do porodu i plan porodu, w tym preferencje i oczekiwania rodzącej; 2) czynniki zwiastujące poród, początek porodu, w tym stany nagłe wymagające szybkiej hospitalizacji; 3) fizjologia porodu, poród aktywny, poród rodzinny; 4) pozycje wykorzystywane w I i II okresie porodu (pozycje wertykalne) i sprzęt pomocny w trakcie porodu; 5) łagodzenie bólu porodowego (niefarmakologiczne i farmakologiczne); 6) kontakt matki z dzieckiem „skóra do skóry”, w tym inicjacja karmienia piersią; 7) cięcie cesarskie – korzyści i zagrożenia dla matki i dziecka, powikłania wczesne i późne po cięciu cesarskim; 8) informowanie o możliwości deponowania tkanek popłodu, w tym krwi pępowinowej, sznura pępowinowego – w celu pozyskania komórek macierzystych

2. Ramowy program edukacji przedporodowej dotyczący okresu poporodowego (połóg) obejmuje w szczególności: 1) opiekę w okresie połogu – przebieg połogu, powrót płodności po porodzie oraz psychologiczne aspekty połogu; 2) karmienie piersią i wsparcie w laktacji, w tym rozwiązywanie problemów związanych z laktacją; 3) opiekę nad noworodkiem a następnie nad niemowlęciem, w tym postępowanie z noworodkiem po urodzeniu, działania profilaktyczne wykonywane u noworodka oraz niemowlęcia, pielęgnację dziecka, informacje i zalecenia dla rodziców odnośnie do postępowania z dzieckiem w domu oraz zapewnienie dziecku bezpieczeństwa w środowisku domowym.

3. Podmioty wykonujące działalność leczniczą prowadzące edukację przedporodową nie prowadzą działań reklamowych i marketingowych związanych z preparatami do początkowego żywienia niemowląt i przedmiotów służących do karmienia niemowląt.

Pragnę zwrócić uwagę, że zakaz prowadzenia działań reklamowych i marketingowych dotyczących preparatów mlekozastępczych, butelek i smoczków w standardzie opieki okołoporodowej jest dwukrotnie zaakcentowany. Niestety nadal zbyt często widoczne w pracy położnych są plakaty, ulotki, długopisy, torby z firmowym logo przekazywane jako produkt marketingowy przez producentów mieszanek.

Ze względu na zapewnienie odpowiedniej jakości opieki okołoporodowej, zgodnie z międzynarodowymi standardami, wskazano jak powinna być zorganizowana opieka nad matką i dzieckiem na bloku porodowym i oddziale położniczo-noworodkowym. Położna ma w zakresie zadań opiekę nad matką i dzieckiem jako nierozerwalną całością.

XIII. Opieka nad noworodkiem

4) opieka pielęgnacyjna nad położnicą i noworodkiem jest realizowana przez położną; Dziennik Ustaw – 17 – Poz. 1756 5) położna odpowiedzialna za opiekę nad noworodkiem: a) dokonuje oznakowania noworodka, zaciśnięcia i przecięcia pępowiny, o których mowa w części XI ust. 2 pkt 3–5, b) ocenia noworodka wg skali Apgar; ocena ta powinna być wykonywana na brzuchu matki, jeżeli nie występują przeciwwskazania zdrowotne, c) nadzoruje pierwsze karmienie piersią, d) wykonuje procedury postępowania ze zdrowym noworodkiem (profilaktykę zakażenia przedniego odcinka oka zgodnie z zaleceniami, profilaktykę krwawienia wywołanego niedoborem witaminy K zgodnie z aktualnymi zaleceniami, szczepienia według aktualnego Programu Szczepień Ochronnych);

Wielokrotnie akcentowana jest konieczność takiej organizacji opieki okołoporodowej, by ograniczyć wszelkie interwencje medyczne, które mogłyby niekorzystnie wpłynąć na karmienie naturalne. Zdefiniowany jest także „kontakt skóra do skóry”, który niestety nadal zbyt często jest przerywany.

(…) bezpośrednio po urodzeniu należy umożliwić dziecku nieprzerwany kontakt z matką „skóra do skóry”, trwający dwie godziny po porodzie. W tym czasie należy zachęcać matkę do rozpoznania momentu, kiedy dziecko jest gotowe do ssania piersi, a także obserwować matkę i dziecko, kontrolując cechy dobrego przystawienia i pozycji przy piersi, a w razie potrzeby zaoferować pomoc. Kontakt ten może być przerwany wyłącznie w sytuacji wystąpienia zagrożenia życia lub zdrowia matki lub noworodka, odnotowanego w dokumentacji medycznej.

Nierozerwalność matki i dziecka, tak ważna w utrzymaniu karmienia naturalnego i zapewnienie matce i dziecku opieki przez tę samą położną zaakcentowane jest wielokrotnie w standardzie opieki okołoporodowej. Zapis ma na celu zapobieganie nieprawidłowej organizacji pracy na oddziale położniczo-noworodkowym, gdzie dotychczas opiekę nad matką sprawował personel oddziału położniczego, a do noworodka dochodził personel z oddziału noworodkowego. Ideę systemu oddziału „matka z dzieckiem” stanowi obejmowanie obojga wspólną opieką. Nowością stał się także wymóg ograniczenia zmiany miejsca pobytu noworodka podczas rutynowych procedur medycznych. Wśród tych procedur została wymieniona także ocena umiejętności ssania. Jest to więc obowiązkowe zadanie położnej sprawującej opieką nad matką i dzieckiem. Poza zapewnieniem stałego kontaktu matki z dzieckiem postępowanie takie chroni noworodka przed zakażeniami wewnątrzszpitalnymi, którym sprzyja zwiększenie liczby osób personelu medycznego sprawującego opiekę, jak i przemieszczanie się pomiędzy poszczególnymi pomieszczeniami na oddziale. Spełnienie tego zapisu standardu jakże ważnym staje się w dobie zagrożenia COVID-19

  1. Opieka w oddziale położniczym w systemie „matka z dzieckiem” lub innej jednostce lub komórce organizacyjnej podmiotu o tym profilu: 1) zdrowy noworodek po pobycie wraz z matką w sali porodowej jest przekazywany do oddziału położniczego zorganizowanego w systemie „matka z dzieckiem(..); 4) wszystkie zabiegi pielęgnacyjne i obowiązkowe standardowe procedury wykonywane są po przekazaniu informacji i uzyskaniu zgody w obecności matki w sali „matka z dzieckiem”, o ile stan zdrowia matki na to pozwala; 5) u noworodka podczas pobytu w oddziale położniczym należy wykonać: a) test pulsoksymetryczny, b) przesiewowe badanie słuchu, c) ocenę umiejętności ssania, d) pobranie badania przesiewowego na bibułę (badanie suchej kropli krwi), e) obowiązkowe szczepienia po uzyskaniu kwalifikacji lekarskiej;

Wsparcie laktacyjne, które obowiązkowo musi być zapewnione na oddziale położniczo-noworodkowym zostało bardzo dokładnie określone w standardzie:

Należy zapewnić warunki prawidłowej laktacji i odżywiania noworodka przez: 1) dostarczenie matce przez położną sprawującą opiekę nad matką i dzieckiem informacji spójnych i zgodnych z aktualną wiedzą na temat laktacji w zakresie korzyści i metod karmienia piersią lub mlekiem kobiecym; 2) przeprowadzenie instruktażu matki w zakresie prawidłowej pozycji i sposobu przystawienia dziecka do piersi uwzględniającego informację, że we wczesnym okresie karmienia piersią należy podejmować próby przystawienia noworodka do piersi do kilkunastu razy na dobę na przynajmniej 15 minut do każdej piersi, a jeżeli noworodek nie budzi się, należy go budzić do karmienia po 3–4 godzinach, licząc od początku ostatniego karmienia, z wyjątkiem pierwszych dwunastu godzin życia dziecka, kiedy z powodu obniżonej aktywności dziecka wybudzanie nie jest wymagane co trzy godziny; 3) zachęcanie matki do przystawiania noworodka do piersi po zaobserwowaniu wczesnych oznak głodu (czuwanie i zwiększona aktywność, poruszanie ustami, odruch szukania); 4) dokonywanie, w pierwszych dniach po urodzeniu, bieżących obserwacji cech dobrego przystawienia i pozycji przy piersi oraz objawów skutecznego i nieskutecznego karmienia (w szczególności liczba karmień, stolców i mikcji na dobę, czas trwania i rytm odgłosu połykania podczas karmienia, przyrost masy tzw. wskaźniki skutecznego karmienia), których wyniki są odnotowywane w dokumentacji medycznej; w przypadku stwierdzenia nieskutecznego kar-mienia piersią należy zdiagnozować problem na podstawie oceny umiejętności ssania i wdrożyć postępowanie zgodnie z aktualną wiedzą na temat laktacji w celu umożliwienia skutecznego nakarmienia noworodka mlekiem matki z piersi, a jeżeli nie jest to możliwe – odciągniętym mlekiem matki. Należy przy tym uwzględnić prawidłowy dobór metody dokarmiania, który zgodnie z aktualną wiedzą nie zwiększy ryzyka pojawienia się problemów ze ssaniem piersi i laktacją. Diagnozę i przeprowadzone postępowanie należy odnotować w dokumentacji medycznej; 5) podawanie sztucznego mleka początkowego wyłącznie na zlecenie lekarza lub zgodnie z decyzją matki, po wcześniejszym udzieleniu jej informacji o takim żywieniu; 6) przeprowadzenie instruktażu ręcznego pozyskiwania pokarmu, a w szczególności siary dla noworodka; 7) niestosowanie, w okresie stabilizowania się laktacji, smoczków w celu uspokajania noworodka; 8) zapewnienie każdej potrzebującej matce sprzętu do skutecznego pozyskiwania mleka kobiecego; 9) noworodkowi przedwcześnie urodzonemu, w tym o znacznej niedojrzałości, który nie może być karmiony mlekiem biologicznej matki, zaleca się podawanie mleka z banku mleka kobiecego zgodnie z aktualnymi zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia. Równolegle rekomenduje się prowadzenie działań na rzecz stymulacji laktacji u matki dziecka

Na uwagę zasługuje fakt, że poza stroną organizacyjną, która dotyczy zapewnienia produktów wspierających laktację, organizacją banków mleka kobiecego reszta zadań dotyczy pracy położnej bezpośrednio w opiece nad matką i dzieckiem. Oznacza to, że w tym zakresie powinna posiadać odpowiednią wiedzę i umiejętności.

Stanowisko „edukator do spraw laktacji”, wskazane we wcześniej cytowanym Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dn. 20 lipca 2011 r. w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych nie będących przedsiębiorstwami (Dz. U. 2011 nr 151, poz. 896) jest jedynym wykazanym w systemie opieki zdrowotnej specjalistą powiązanym z laktacją. Nie oznacza to jednak, że jako jedyna osoba na oddziale ma prowadzić poradnictwo laktacyjne. Analogicznie jak specjalista w dziedzinie pielęgniarstwa epidemiologicznego – pielęgniarka epidemiologiczna nie jest jedyną osobą w podmiocie odpowiedzialną za zapobieganie zakażeniom wewnątrzszpitalnym. Zgodnie ze swoimi kompetencjami każdy pracownik podmiotu medycznego ma te działania w swoim zakresie tak, jak każda położna zgodnie z efektami kształcenia na poziomie przeddyplomowym uzyskując prawo wykonywania zawodu położnej przyjmuje na siebie obowiązek prowadzenia poradnictwa laktacyjnego i promocji karmienia piersią. Opieka nad noworodkiem wśród wielu innych obszarów obejmuje w szczególności ocenę:

1) stanu ogólnego noworodka (temperatura ciała, masa ciała, czynność serca, czynność oddechowa, oddawanie moczu i stolca); 2) obecności odruchów noworodkowych; 3) stanu skóry (zażółcenia powłok skórnych, zaczerwienienia – rumień, odparzenia, wyprzenia, potówki, wysypki, ciemieniuchy, zasinienia, otarcia, zadrapania, wybroczyny); 4) odżywiania – sposobu karmienia (wyłącznie piersią, odciąganym pokarmem matki, mieszanką sztuczną, karmienie łączone), przebiegu karmienia (częstość, długość, wielkość porcji, oznaki głodu, nasycenia) oraz obecności zaburzeń czynnościowych jelitowych (ulewanie pokarmu, kolka jelitowa, inne);

Informacje dotyczące laktacji stanowią integralną część zapisów umieszczanych obowiązkowo w dokumentacji zewnętrznej (karcie informacyjnej pobytu w szpitalu).

7) w dniu wypisu należy sporządzić i wydać przedstawicielom ustawowym zewnętrzną dokumentację medyczną noworodka, zawierającą w szczególności informacje dotyczące: a) istotnych danych dotyczących przebiegu ciąży i porodu, b) wykonanych pomiarów antropometrycznych, c) wykonanych szczepień ochronnych, Dziennik Ustaw – 18 – Poz. 1756 d) wykonanych badań przesiewowych, e) wykonanych czynności profilaktycznych, f) pobytu dziecka w szpitalu, g) wydanych zaleceń żywieniowych, pielęgnacyjnych, przeprowadzonego instruktażu matki w zakresie przystawiania do piersi i zasad karmienia piersią oraz niezbędnych konsultacji specjalistycznych;

Utrzymanie ciągłości opieki nad matką i dzieckiem, w tym także wsparcia laktacyjnego, zostało bardzo mocno zaakcentowane w organizacji opieki poporodowej po wyjściu matki i dziecka do domu:

Podmiot wykonujący działalność leczniczą sprawujący opiekę nad kobietą w czasie porodu przekazuje w dniu wypisu zgłoszenie o porodzie położnej podstawowej opieki zdrowotnej, o której mowa w części XIII ust. 2 pkt 9. 8. Położna wykonuje nie mniej niż cztery wizyty (pierwsza wizyta odbywa się nie później niż w ciągu 48 godzin od otrzymania przez położną zgłoszenia urodzenia dziecka).

Podczas wizyt położna w szczególności: 1) ocenia stan zdrowia położnicy i noworodka; 2) obserwuje i ocenia rozwój fizyczny dziecka oraz przyrost masy ciała; 3) udziela porad na temat opieki nad noworodkiem i jego pielęgnacji; 4) ocenia, w jakim stopniu położnica stosuje się do zaleceń położnej dotyczących opieki i pielęgnacji noworodka; 5) ocenia możliwości udzielania pomocy i wsparcia położnicy ze strony osoby bliskiej; 6) zwraca uwagę na relacje w rodzinie i wydolność opiekuńczą rodziny, interweniuje w przypadku zaobserwowania przemocy lub innych występujących nieprawidłowości; 7) zachęca matkę do karmienia naturalnego, udziela porady laktacyjnej z uwzględnieniem oceny anatomii i fizjologii piersi matki i jamy ustnej dziecka, oceny techniki karmienia, umiejętności ssania i skuteczności karmienia oraz czynników ryzyka niepowodzenia w laktacji, pomaga w rozwiazywaniu problemów związanych z laktacją;

13) prowadzi edukację zdrowotną, ze szczególnym uwzględnieniem: wpływu palenia tytoniu na zdrowie, przenikania alkoholu do mleka matki i jego wpływu na rozwój dziecka, profilaktyki raka piersi i raka szyjki macicy, powrotu płodności po porodzie, metod planowania rodziny, higieny i trybu życia w połogu, odżywiania matki karmiącej, korzyści z karmienia piersią, rozwiązywania i zapobiegania problemom związanym z laktacją, samoopieki położnicy i pielęgnacji dziecka;

  1. Po ukończeniu przez dziecko 8. tygodnia życia opiekę nad nim sprawuje pielęgniarka podstawowej opieki zdrowotnej, a opiekę nad matką z uwzględnieniem wsparcia w zakresie karmienia piersią i poradnictwa laktacyjnego kontynuuje położna.

Zapisy standardu wskazują więc bezpośrednio na położną POZ jako pracownika medycznego odpowiedzialnego za poradnictwo laktacyjne i rozwiązywanie problemów laktacyjnych w czasie całego okresu laktacji. Mówi o tym także kolejny akt prawny regulujący zakres zadań lekarza, pielęgniarki i położnej podstawowej opieki zdrowotnej.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1 z dnia 21 września 2016 r. w sprawie zakresu zadań lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarki podstawowej opieki zdrowotnej i położnej podstawowej opieki zdrowotnej Dz.U.2016.1567 z dnia 2016.09.28 między innymi wskazuje na :

(…) poradnictwo w zakresie pielęgnacji i prawidłowego żywienia noworodka i niemowlęcia do drugiego miesiąca życia; 5) poradnictwo laktacyjne i promowanie karmienia piersią; 6) kształtowanie postaw rodzicielskich; 7) edukację i udzielanie porad w zakresie powrotu płodności po porodzie i metod regulacji płodności;

Świadczenia w zakresie promocji zdrowia i profilaktyki chorób obejmują: 4) poradnictwo w zakresie pielęgnacji i prawidłowego żywienia noworodka i niemowlęcia do drugiego miesiąca życia; 5) poradnictwo laktacyjne i promowanie karmienia piersią;

Zadania te dotyczą nie tylko sytuacji prawidłowo przebiegającej ciąży, porodu i opieki nad zdrowym noworodkiem, ale także w sytuacjach szczególnych, określonych w standardzie organizacyjnym opieki okołoporodowej.

XV. Opieka nad kobietą w sytuacjach szczególnych 1. Do sytuacji szczególnych zalicza się rozpoznanie podczas ciąży ciężkiej choroby lub wady dziecka, poronienie, urodzenie dziecka martwego, niezdolnego do życia, chorego lub z wadami wrodzonymi. (…)12) kobieta otrzymuje opiekę laktacyjną zgodnie z indywidualną sytuacją i zgodnie z aktualną wiedzą na temat laktacji w sytuacjach, o których mowa w ust. 1.(…) 6. Świadczenia lecznicze obejmują: (…)5) udzielanie pomocy w okresie laktacji;

Gdyby więc założenia systemu opieki zdrowotnej funkcjonowały zgodnie z obowiązującym prawem, poradnictwo laktacyjne i pozostała część opieki okołoporodowej byłaby zadawalająca, a jednak tak nie jest. Problem istnieje przede wszystkim w nieprawidłowościach realizacji świadczeń opieki zdrowotnej. Zostało to dokładnie zdiagnozowane przez Zespół przy MZ, powołany do oceny realizacji standardów opieki okołoporodowej już w 2016 roku. Wprowadzono więc zmiany mające na celu poprawę realizacji opieki okołoporodowej. Porównanie liczby urodzeń z liczbą świadczeń edukacji przedporodowej wskazuje nadal na niski odsetek ciężarnych objętych edukacją przedporodową. Jednocześnie w wielu miastach w Polsce dofinansowuje się szkoły rodzenia i inne formy edukacji przedporodowej. Liczba wizyt finansowanych przez NFZ wskazuje niezbicie na fakt nie realizowania minimum czterech wizyt patronażowych u każdego noworodka.

Zespół ten wskazywał także na potrzebę podnoszenia kwalifikacji personelu medycznego (w tym poza położnymi także lekarzy, pielęgniarek i farmaceutów). Podstawowy akt prawny regulujący wykonywanie zawodu pielęgniarki i położnej -Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej z dnia 15 lipca 2011 r. (Dz. U. 2011 Nr 174 poz. 1039) określa bardzo przejrzyście prawa i obowiązki każdej pielęgniarki i położnej w tym zakresie : Rozdział 6 Kształcenie podyplomowe oraz inne formy podnoszenia kwalifikacji przez pielęgniarki i położne Art. 61. 1. Pielęgniarka i położna mają obowiązek stałego aktualizowania swojej wiedzy i umiejętności zawodowych oraz prawo do doskonalenia zawodowego w różnych rodzajach kształcenia podyplomowego. Podobnie jak przestrzeganiem prawa w zakresie realizacji standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej i w tym zakresie bywa niestety różnie. Nie posiadamy jako grupa zawodowa narzędzi kontrolujących stan faktyczny aktualizowania wiedzy przez jej członków. Wielokrotnie powracające propozycje wprowadzania systemu monitorowania podnoszenia kwalifikacji lub uaktualniania wiedzy zawodowej napotykają na opór środowiska. Jest to dla mnie niezrozumiałe, ponieważ z założenia wszyscy powinniśmy uaktualniać naszą wiedzę i umiejętności zawodowe. Wiedza medyczna ulega ciągłym zmianom. Badania naukowe przynoszą co roku nowe rozwiązania, które powinniśmy wykorzystywać w bieżącej pracy. Dla naszych koleżanek w innych krajach Europy oczywistym jest recertyfikowanie swoich kompetencji zawodowych. Rozwiązanie takie z pewnością podniosłoby status zawodowy, wzmocniło naszą pozycję na rynku świadczeń medycznych, a przede wszystkim przyniosło wymierne korzyści dla naszych podopiecznych. Sprawowanie opieki przez osoby nie aktualizujące wiedzy zawodowej stanowi bezpośrednie zagrożenie dla pacjenta ale także dla całej grupy zawodowej.

System motywujący do aktualizowania wiedzy medycznej przez pielęgniarki i położne uważam za niezbędny, chociażby rozpatrując problem na podstawie zagadnienia poradnictwa laktacyjnego.

Kolejną przeciwnością, jakiej muszą stawić czoło położne prowadzące poradnictwo laktacyjne to postępowanie w przypadku rozpoznania nieprawidłowości anatomicznych i czynnościowych ze strony dziecka lub problemów zdrowotnych matki. Niezbędna jest możliwość wczesnej interwencji (maksymalnie do 1 tygodnia od czasu rozpoznania problemu) poprzez organizacyjne umożliwienie położnej kierowania do szybkiej interwencji w celu pogłębionej diagnostyki lub/i leczenia, np. podcięcie wędzidełka (lekarza chirurg dziecięcy lub laryngolog), terapia neurologopedyczna lub fizjoterapeutyczna. Niejednokrotnie możliwość korzystania z artykułów ułatwiających rozwiązywanie problemów laktacyjnych staje się niemożliwa ze względu na problemy finansowe matek.

Wielokrotnie NRPiP sygnalizowała Ministerstwu Zdrowia także potrzebę rozszerzenia listy leków, które zarówno może podawać sama bez zlecenia lekarza jak i ordynować położna w rozwiązywaniu problemów laktacyjnych. Podobnie od wielu lat zarówno w Narodowym Funduszu Zdrowia, jak i Ministerstwie Zdrowia NRPiP zabiega o wprowadzenie produktu „Porada laktacyjna” jako oddzielnie finansowanego świadczenia położnej POZ. W tym zakresie działania prowadzi także Ogólnopolskie Stowarzyszenie Położnych Rodzinnych. Także Polskie Towarzystwo Położnych między innymi poprzez przedstawienie Ministerstwu Zdrowia rekomendacji poszerzonej porady laktacyjnej położnej POZ – dostępnej na stronie http://www.ptpol.pl/o-nas/rekomendacje-polskiego-towarzystwa-poloznych/45-rekomendacje-zasady-wsparcia-kobiety-karmiacej-w-srodowisku-domowym-w-trakcie-realizacji-poszerzonych-porad-laktacyjnych-poloznej-poz

Poza przedstawianymi korzyściami zdrowotnymi, społecznymi karmienia naturalnego, nie sposób przeoczyć korzyści ekonomicznych zarówno dla pojedynczej rodziny, jak i dla całego społeczeństwa.

Uzyskanie dostępu do świadczeń z zakresu poradnictwa laktacyjnego z wykorzystaniem sprzętu ułatwiającego rozwiązywanie problemów laktacyjnych, pomoc w utrzymaniu wyłącznego karmienia piersią do 6 miesiąca życia i utrzymanie karmienia mlekiem matki do 2 lat. Aktywne poradnictwo laktacyjne pozwoli na ograniczenie wydatkowania środków finansowych przeznaczanych na zakup mieszanek mleko zastępczych dla noworodków i niemowląt nie karmionych mlekiem matki z powodu problemów laktacyjnych. Przykładowo roczny koszt zakupu mieszanek mleko zastępczych w Polsce w roku 2015 zrealizowano w populacji noworodków 124 117 świadczeń żywienie dojelitowe o łącznej wartości 12 448 149,15 zł. Jeżeli do tego dołączy się koszty produkcji tych mieszanek mlekozastępczych, butelek, wyparzaczy, smoczków itp. oraz koszty ich późniejszej utylizacji staje się zrozumiałym tegoroczne hasło, jak co roku wyznaczone przez WHO:

SUPPORT BREASTFEEDING FOR A HEALTHIER PLANET

WSPIERAJ KARMIENIE PIERSIĄ DLA ZDROWSZEJ PLANETY

Ewa Janiuk

położna, pedagog

Wiceprezes NRPiP VII Kadencji

Specjalistka w Dziedzinie Pielęgniarstwa Rodzinnego dla Położnych

Członek Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Położnych

Członek Honorowy Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Położnych Rodzinnych

Pin It on Pinterest

Podziel się!

Poinformuj swoich znajomych!